Pareltjes uit het depot

We bieden hier een kijkje in het museumdepot en tonen een selectie uit de ‘verborgen schatten’ van het museum. Bijzondere objecten met een verhaal, die – ook als het museum open is –  achter gesloten deuren zijn opgeborgen.

Douaneambtenaren op pad

Nachtdienst

Op deze postkaart uit 1903 worden twee douaneambtenaren verbeeld die onderweg zijn om nachtdienst te gaan verrichten. Wat hadden ze allemaal bij zich? Waarschijnlijk moesten ze ergens in het veld gaan liggen om smokkelaars te vangen. Dat vroeg om hele warme kleren, een nachtmantel en nog wat extra dekens. Barre tijden waren het…

Herdenkingsbord

Bevrijding Maastricht

Op 5 mei herdenken en vieren we onze bevrijding, 75 jaar bevrijding. Dat deze bevrijding niet voor iedereen tegelijk kwam laat dit bord zien. In lente van 1945 was heel Nederland weer vrij van de jarenlange onderdrukking.

Smokkelschoen

Smokkelschoen 1945

Deze schoenen met plateauzolen werden rond 1945 in beslag genomen. In de holle zolen zaten 12 ampullen novocaïne, een verdovingsmiddel dat bij de tandarts gebruikt werd. Ik weet niet hoe het destijds met het modebeeld zat, maar met deze schoenen zou je tegenwoordig, behalve door de Douane, ook zeker door de Modepolitie gearresteerd worden…

Visitatieploeg in douaneloods

Foto 1918

Mooi zo’n sfeerbeeld uit vervlogen tijden van de visitatieploeg in een douaneloods te Roosendaal, op 27 januari 1918. Douaneambtenaren en militaire kommiezen voerden daar de controles van de goederen uit. Dat het maken van deze foto een serieuze zaak was zie je aan de gezichten en de wijze waarop ze poseren.

Fotocollage

Belastingkantoor Laan op Zuid

Deze fotocollage van het centrale belastingkantoor aan de Laan op Zuid 45 in Rotterdam is van kunstenares Marita Beukers. Zij maakt collages van haar eigen foto’s en ‘schildert’ met tientallen stukjes foto een nieuw beeld. Marita heeft vele Rotterdamse gebouwen gefotografeerd en door middel van collage getransformeerd tot nieuwe composities. Zo ook het huidige en het vroegere belastingkantoor aan de Puntegaalstraat. “LoZ 45” maakte deel uit van de tentoonstelling “Toegevoegde Waarde, belastingen in moderne kunst” in 2016. Alle tentoongestelde kunstwerken - schilderijen, objecten, foto’s en video-installatie - hadden een fiscale context. Het fenomeen ‘belastingen’ heeft menig kunstenaar geïnspireerd om zijn of haar relatie tot dit fenomeen in een creatieve vorm te uiten en vast te leggen.

Belastingkantoor Puntegaalstraat

Ets

Ets van het voormalig belastinggebouw aan de Puntegaalstraat, in de volkmond 'Pluk me kaal straat' genoemd. Het werd ontworpen door H. Hoekstra, hoofdarchitect van de Rijksgebouwendienst. Nu zitten er woningen in en kleine bedrijven. Het gebouw is in 2002 aangewezen als rijksmonument.

Grenspaal

Foto Co Bieze

Waar kijken deze nieuwsgierige koeien naar? Nou, naar de fotograaf Co Bieze. En wat fotografeerde hij dan? Nou, de grenspaal tussen Vlodrop en Harken. Co Bieze heeft vele grenspalen op de foto gezet en dit is er eentje van. De koeien erbij zijn een mooie bonus.

Vrijgezellenbelasting

Hoe bizar is dat?

Geen 1 aprilgrap, maar rond 1933 overwoog minister Oud om vrijgezellenbelasting in te voeren. Julius Ceasar en Peter de Grote gingen hem voor. Het bracht geld op, maar stimuleerde ook de bevolkingsgroei. Aangezien er tegenwoordig steeds meer 'vrijgezellen' zijn, zou het ook nu een goede maatregel zijn om de staatskas te spekken. De vrijgezellenbelasting was een van de 20 meest bizarre belastingen uit de gelijknamige tentoonstelling die tot 19 mei 2019 in het museum te zien was. De meest bizarre heffingen aller tijden, ook buiten Nederland, waren in een modern jasje gestoken. Geplaatst in de tijd waarin ze zijn ingevoerd, waren de meeste heffingen minder vreemd dan ze op het eerste gezicht deden vermoeden. De bezoeker kon het ontdekken en zelf over oordelen in “Bizarre Belastingen” (kijk in het tentoonstellingen-archief).

Visitatie bij grenskantoor

Schilderij, maker onbekend

Dit schilderij, van onbekende schilder, laat een visitatie aan grenskantoor Keulse Barrière te Venlo zien in 1839, met paard en wagen en hondenkar, de transportmiddelen uit die tijd. Als je goed kijkt zie je het rijkswapen boven de ingang van het kantoor en links een visiterend ambtenaar bij een wagen. Zo te zien een drukte van belang. Wat zouden ze daar zoal gesmokkeld hebben?

Smokkelobject

Uitgeholde staaf scheerzeep

Deze uitgeholde zeepstaaf is gevonden in iemand’s bagage en was bedoeld voor de smokkel van verdovende middelen. De staaf was natuurlijk ook prima te gebruiken voor de smokkel van geld of diamanten. De smokkelaar van dit object heeft in dit geval ‘zeperd gehaald’, zijn smokkelmethode is ontdekt.

Brandende douanehuisjes

Prent

Een prent van brandende douanehuisjes in 1813. Napoleon was verslagen. De mensen reageerden door de douanehuisjes van de gehate Franse Douane in brand te steken. Het moet een opluchting voor de Nederlanders geweest zijn dat deze overheerser uit ons land vertrok, al was de reactie erop wat pittig.

Oude bergkast

Voor fiscale zegels

Deze eikenhouten bergkast werd rond 1700 gebruikt voor het opbergen van fiscale zegels en zegelstempels. Aangezien deze een aanzienlijke waarde vertegenwoordigden, waren de sleutels voor de drie sloten in handen van drie verschillende ambtenaren. Ziek worden was er dus niet bij, want dan kon de kast niet open… Zouden fiscale zegels nog bestaan dan waren ze vast, net als de postzegels, digitaal verkrijgbaar. Toch veel minder leuk, zo’n code in de rechterbovenhoek van je brief, dan zo’n mooi ontworpen postzegel. Het wordt er misschien wel gemakkelijker maar niet mooier van…

Schilderij douaneambtenaar aan het werk

Kopie van het origineeel dat in mei 1940 in vlammen is opgegaan

Douaneambtenaar, rond 1819, aan het werk in zijn kantoor aan de zuidgrens. Dit schilderij is in 1941 door J. Bugter geschilderd, in opdracht van Dhr. van der Poel (de oprichter van het museum). Het is van een foto gekopieerd nadat het origineel in 1940 verloren is gegaan in een brand. De ambtenaar kijkt ons met rode blossen en een guitige blik aan. Of dit ligt aan het plezier wat hij in zijn werk heeft, of de inhoud van de bierpul op tafel zullen we maar in het midden laten…

Loonzakje

Je salaris contant uitbetaald

Niet meer voor te stellen, maar vroeger (rond 1940) kreeg je loon, contant, in een zakje van je baas. Hier nog een echt zakje, wat later vaak ook gewoon een envelopje met een geprint loonstrookje erin. Rond de invoering van giro en bankrekeningen in de jaren ‘60 raakte deze werkwijze in onbruik. Wat tegenwoordig contant uitbetaald wordt, is vaak zwart en dat hebben we bij de Belastingdienst liever niet.

Fotoserie van het grensgebied

Uniek tijdsdocument van Tim Hielkema

Een douaneambtenaar blikt in de lens. Rotterdamse fotograaf Tim Hielkema maakte een mooi tijdsbeeld van de grensgebieden van Nederland rond 1989, kort voor het wegvallen van de binnengrenzen in Europa. Sfeervol maar ook nostalgisch. Zijn project ’Landen Grenzen Luchten’ heeft geresulteerd in een bijzondere serie zwart-wit foto’s waarbij de specifieke atmosfeer van het grensgebied tot uiting komt. Met medewerking van douaneambtenaren werden ook de werkplekken en werkomgeving aan de grens gefotografeerd.Enkele jaren later behoorden deze grensposten tot het verleden, na de totstandkoming van de Europese unie en interne markt in 1992. Dit maakt de serie tot een uniek tijdsdocument. Eind 2018 is een selectie van de fotograaf tentoongesteld geweest, te vinden in het tentoonstellingen-archief op de website, bij "Landen Grenzen Luchten".

Groeten vanaf de grens

Briefkaart

Een fotobriefkaart, van rond 1950, van de grensovergang bij Lommel-Bergeyk. Verkeer passeert de Nederlands-Belgische grens en visa versa. De douaneambtenaar zit waarschijnlijk in zijn kantoor. Dit soort kaarten stuurde men in die tijd als vakantiegroetje aan het thuisfront. Tegenwoordig sturen we nauwelijks nog kaarten vanaf ons vakantieadres en op vakantie kunnen we nu ook even niet……

Kantoorgeluiden

Oude typemachine

Een prachtig voorbeeld van iets wat betrekkelijk ‘kort’ geleden nog gebruikt werd. Een typemachine, of schrijfmachine, zoals het ook wel werd genoemd. Dit oude exemplaar is van rond 1930 en werd toen zeer intensief gebruikt op kantoor door de ‘meisjes van de typekamer’. Het moet daar een hels kabaal geweest zijn van al die slaande hamers in een razend tempo. Het was grote vooruitgang op de handgeschreven brieven en documenten van voor die tijd.

Tolhek

Schilderij J. Oudes

Op dit schilderij van J. Oudes staat een boerin op het punt een tolhek te openen nadat de tol is voldaan. Het geld werd gebruikt voor onderhoud en bouw van wegen. In 1815 stond er om de 5 kilometer zo’n hek. Soms kon je de tol afkopen voor een jaar. We kennen nu ook nog tol voor sommige tunnels of wegen maar zonder de struise boerin om voor ons het hek te openen.

Douanekotter

Aquarel

Deze aquarel uit 1941, geschilderd door J. Bugter, laat een douanekotter zien. Daarnaast een roeibootje met douaneambtenaren die naar een zeilschip roeien. Tegenwoordig zouden we van zo'n tafereeltje ook een snelle foto kunnen maken maar is dit eigenlijk niet veel leuker?

Smokkelcent

Gebruikt voor opiumsmokkel

Deze koperen cent, uit 1830, is doormidden gezaagd, uitgehold en vormt zo een klein doosje. Dit doosje werd gebruikt voor de opiumsmokkel in Nederlands-Indië. Niet veel de moeite de hoeveelheid die hier in kon, zou je zeggen. Maar iets is beter dan niets toch? De vraag is meer: hoe heeft de Douane het ooit ontdekt? Het is, en blijft, een vernuftige smokkelmethode. In 2018 hadden we in het museum een magische tentoonstelling vol smokkelobjecten. Bij “Dubbele bodems” konden bezoekers de vele dimensies van smokkel ontdekken. Alle objecten uit die tentoonstelling waren door de Nederlandse Douane in beslag genomen. (Zie tentoonstellingen archief.)

Bijbel

Smokkelmiddel

Dat niet alle smokkelmiddelen uitblinken in vernuftigheid laat dit doosje zien. Het moest doorgaan voor een bijbel, de naam staat in het hout uitgekrast en het heeft koperen sluitingen. Wat erin gesmokkeld werd vertelt het verhaal niet, maar dat dit ‘heilig boontje’ iets beters had moeten verzinnen staat als een paal boven water.

Schoorsteengeld

Uithangbord

‘Hier ontfang me't schoorstien gelt’ zegt dit uithangbord. Dit bord is een kopie van het originele bord uit de 17e eeuw, voor het innen van schoorsteengeld. Dit was een belastingsoort die destijds in een wirwar van tientallen belastingsoorten geheven werd. We hebben daar een paar andere belastingen voor in de plaats gekregen, eenvoudiger ja, maar helaas niet goedkoper. Gelukkig profiteren we ook allemaal van deze belastinginkomsten, dat was vroeger wel anders.

Accijnsfraude?

Chocolade cigaretten

Toen het nog mocht… een pakje chocoladesigaretten met op de achterkant een waarschuwing van de FIOD over accijnsfraude en het verzoek dit te melden. Sinds 2013 mogen chocoladesigaretten niet meer verkocht worden omdat ze, als imitatie, kunnen leiden tot echt roken (richtlijn Europese Unie). Wanneer gaan we de echte sigaretten verbieden?

Andere tijden

Grenskantoor

Een mooi aquarel van Kees Roemburg uit 1951. Wat een leuk schuurtje bij een boerderij lijkt, is in werkelijkheid het grenskantoor bij Roode Sluis. Andere tijden…. De tijd dat de douanier tussen de middag, bij wijze van spreken, de slagboom dichtgooide een boterham ging eten en een tukje deed. Tegenwoordig doen we een ‘vergaderlunch’, hoeveel gekker gaan we het nog maken?

Twee eeuwen oud

Douane uniform

Dit is een reconstructie van een douane-uniform zoals het rond 1819 in Nederland gedragen werd in de plaats Lobith. Toen nog blauw met nikkelen knopen en zilveren biezen. Erbij een zwarte ‘steek’ op het hoofd. Bewapend waren ze ook in die tijd, met zwaard en geweer, een heel gesjouw dus. Tegenwoordig is alleen de surveillancedienst bewapend en het zwaard hebben we met pensioen gestuurd. Bewapening alleen uit voorzorg natuurlijk en niet omdat het vaak nodig is, gelukkig maar.