Belast Koloniaal Verleden

22 april 2022 - 30 oktober 2022

In deze tentoonstelling staan belastingen en koloniale belastingsystemen centraal als een van de aspecten van de Nederlandse overheersing. Belastingen zijn vanaf het begin verweven met de Nederlandse kolonisatie. Zodra de Nederlanders, de VOC en WIC-Compagnieën, overzeese landen veroveren en daar handel gaan drijven, worden de eerste belastingregels al opgesteld.

Om de handel en expansie in de overzeese gebieden goed te regelen, kwam ook al snel de bouw van een heel bestuurlijk apparaat op gang, met daarbij vaak als eerste de aanstelling van belastingambtenaren. Het bestuurlijke systeem wordt steeds verder uitgebreid. Met grof geweld wordt binnen bestaande landen een heel nieuw land opgebouwd met zijn eigen regels en betalingsmiddelen, om vervolgens veel geld te verdienen aan de grond en de mensen die in dat land wonen.

Cultuurstelsel

Het idee van de Nederlandse kolonisering is altijd geweest om zo veel mogelijk winst behalen uit de koloniën, door middel van handel en belastingen. In de 19de eeuw wordt dit ideaal tot zijn uiterste doorgetrokken met de totstandkoming van het cultuurstelsel in Nederlands-Indië. Het cultuurstelsel is een systeem waarin – van ongeveer 1830 tot rond 1870 – de Indische bevolking gedwongen wordt om 1/5de van hun grond te bewerken met gouvernementsproducten. Degenen die geen grond bezitten, ‘betalen’ met 66 dagen gedwongen arbeid per jaar. In praktijk pakt het systeem nog veel heftiger uit en is bijvoorbeeld vaak meer dan 1/5de grond in beslag genomen, waardoor de lokale voedselvoorziening in de problemen komt. Ook wordt bezuinigd op allerlei noodzakelijke uitgaven, terwijl juist meer belastingen worden geëist van de bevolking. Het cultuurstelsel heeft Nederland veel geld opgeleverd, dat bijna alleen maar is uitgegeven om het moederland te verbeteren, terwijl het leven in de kolonie moeilijker wordt.

Onderzoek

Onderzoek naar ons belast koloniaal verleden in het depot van het museum is de start van deze tentoonstelling. Belastingen, slavernij, de koloniën en het cultuurstelsel hebben altijd met elkaar te maken gehad. Bekijk hier de video waarin diverse objecten de verhalen uit het onderzoek illustreren.

Webinar

 

In oktober heeft het Belasting & Douane Museum samen met promovendus Maarten Manse aan de Universiteit Leiden, een webinar georganiseerd. Dit in het kader van de Maand van de Geschiedenis 2020, die als thema ‘Oost-West’ had. Maarten vertelde hier meer over het koloniale belastingsysteem in Nederlands-Indië en heeft aandacht besteed aan de verschillende aspecten van de Nederlandse overheersing, zoals de manieren waarop de Nederlandse kolonisator haar aanwezigheid rechtvaardigde, of waarop lokale Nederlandse bestuurders aansluiting zochten op bestaande structuren en in botsing kwamen met lokale Indonesische bevolkingen. Geïnteresseerd? Ook het webinar is te bekijken op ons youtube kanaal. Bekijk hier het webinar

Ministerie van Financiën, Batavia

Op het schilderij van Carel Lodewijk Dake Jr, is het ministerie van Financiën aan het Waterlooplein te Batavia te zien. Een wit gebouw met palmbomen ervoor. Op de voorgrond lopen vier vrouwen gekleed in kleurige sarongs. Gesigneerd en gedateerd rechts onderaan. Er is ook een album met handtekeningen van ambtenaren die het schilderij op 4 september 1926 als afscheidscadeau aan directeur van Financiën in Nederlands-Indië C.W. Bodenhausen hebben aangeboden.

Desaschool in Indonesië

Op deze afbeelding van begin 20e eeuw staat een zogeheten desaschool afgebeeld. Een desa is een dorp of dorpsstreek op het platteland van Indonesië. Sinds de afkondiging van de 'ethische politiek' in de Troonrede van 1901 was het geven van onderwijs aan de Indonesische bevolking een belangrijk doel. De school werd betaald met belastinggeld, waar de inwoners het niet erg mee eens waren, want de desa moest landbouwgrond afstaan voor de school en de kinderen konden niet werken onder schooltijd. Meer hierover is te zien in de video van het onderzoek.

Voorstelling houten beelden

Beschilderde Indisch houten beelden van een Indonesische ambtenaar en Javaanse vrouw op voetstuk. De beelden zijn afkomstig van studenten van de Rijks Belasting Academie uit Indonesië. De batik op de sarong van de ambtenaar geeft aan dat hij van (lage) adel is.