Verhalen achter de kunstwerken

Boom vol verwerkingskunst

In de hal van het museum, naast de tentoonstelling, staat een boom vol verwerkingskunst. Deze kunstwerken zijn gemaakt door getroffenen van het toeslagenschandaal: moeders, kinderen en jongeren. Het zijn stuk voor stuk indrukwekkende uitingen van gevoelens van wat zij hebben doorgemaakt. Een aantal onder hen hebben een boodschap of verhaal achter hun kunstwerk aan ons meegeven. Die delen wij op deze pagina.

Boomproject

Het idee voor de boom als basisvorm voor de verwerkingskunst komt van Beata Bruijn, zelf gedupeerde en gastconservator van de tentoonstelling Toeslagen Tragedie: “Een boom als metaforische vorm voor groei en kracht”. De ronde tandwielen, waarop de uitingen zijn gemaakt, sluiten qua vormgeving aan bij de tentoonstelling: de tandwielen van het systeem waarin levens zijn vermorzeld. De eerste 20 kunstwerken zijn gemaakt in Rotterdam en Den-Haag, onder haar begeleiding. De boom zal nog verder groeien gedurende de looptijd van de tentoonstelling.

Dit Boom-kunstproject is mogelijk gemaakt door het programma directoraat-generaal Herstel.

The making of

Er is getekend, geverfd, geplakt en geknutseld met uiteenlopende materialen, tot aan graffiti kunstwerken toe. Beata: “Er werd ook gehuild, geknuffeld, gedeeld, besproken en weer een beetje verwerkt van onze intense emoties”.

De eerste workshop was op 11 oktober 2025 in Rotterdam, in het atelier van AAA FRESH 123. Maria Sanchez en Milton Moreira Moreno hebben voor deze eerste bijenkomst Rotterdamse gedupeerden geënthousiasmeerd hieraan deel te nemen. De tweede workshop was op 29 oktober 2025 in Den Haag, in het atelier van Beata’s ‘Stichting Rechance’, waar vooral gedupeerden in de kring rond Beata hun kunstwerken hebben gemaakt. In haar atelier begeleidt zij sinds 2023 als creatief coach onder anderen gedupeerden van het toeslagenschandaal, met het creatief verwerken. Tevens is zij als ervaringsdeskundige verbonden aan ‘Onzichtbaar Den Haag’.

Verhalen achter de kunstwerken van:

Beata Bruijn

Beata is in 2022 erkend als gedupeerde van het toeslagenschandaal, na tien jaar lang in armoede te hebben geleefd als alleenstaande moeder van vijf kinderen. Haar bijdrage aan de boom vol verwerkingskunst is gelaagd: het is een spinnenweb – waarin zij jarenlang gevangen heeft gezeten – verweven met een onderliggend radar, dat symbool staat voor het systeem.

2009 was het jaar waarin zij van fraude werd beticht en in 2012 viel de eerste brief op de mat: de toeslagen werden stopgezet en teruggevorderd. Bezwaar maken, bewijsstukken aanleveren, een gang naar de rechtbank, het mocht niet baten. Er werd loonbeslag gelegd, waardoor nog 70 euro per week overbleef om van te leven. Beata fietste na haar werk (als pedagogisch medewerker bij een kinderopvang) zes supermarkten per dag af om overal producten met de hoogste kortingen te kopen, producten die die dag over de datum gingen….

Voor iets anders dan eten was geen geld. Geen geld voor een nieuwe pan, geen geld voor nieuwe kleding, geen geld voor ‘luxe’ middelen om de afro haren van haar kinderen mee te verzorgen, niets voor verjaardagscadeautjes, niets. 10 jaar lang.

“Wat het met je doet? Je staat in een overlevingsstand en raakt geïsoleerd, durft niemand om hulp te vragen, te vertellen over de positie waarin je zit”. Je wordt vindingrijk. Zo meldde ik me als vrijwilliger aan bij alle festivals samen met mijn kinderen, dan hadden we te eten en kreeg je vaak ook nog voor de volgend dag mee naar huis. “

De impact op haarzelf én kinderen was groot. “Je dromen zijn je afgenomen, mijn droom een goede moeder te zijn”. De jongste drie kinderen (van toen 5, 6 en 10 jaar) konden van de een op de andere dag niet meer naar de buitenschoolse opvang, raakten daardoor ook geïsoleerd. “Mijn dochter heeft mij wel eens gezegd dat het voor haar het allerergste was, dat al haar vriendinnetjes haar daardoor zijn afgenomen. Wat Beata ook pijn doet is dat zij de oudste twee kinderen heeft moeten belasten met het opvangen van de jongsten.

Deka Eisden

Het kunstwerk van Deka toont verschillende aspecten, segmenten in haar leven, na het toeslagenschandaal. Angst voert de boventoon, is nog steeds aanwezig. Haar toekomst is blanco, het witte vlak onderin haar kunstwerk. Deka heeft bij het kunstwerk, haar verhaal gedeeld, opgeschreven:

“Mijn gezin is gebroken. Er is geprobeerd om te herstellen, om iets van samen zijn weer op te bouwen, maar het is niet gelukt. De schade ging dieper dan geld of papieren ooit kunnen goedmaken. De overheid sprak over herstel, over recht doen, maar de beloftes bleven vaak hangen in woorden. En ondertussen verloor ik wat voor mij het meest waardevol was. Er zijn aspecten van mijn leven die ik voorgoed kwijt ben: vertrouwen, rust, familiebanden. Dingen die niet te herstellen zijn, hoe hard ik dat ook probeer te geloven.

Toch ondanks alles, draag ik nog steeds een sprankje hoop met me mee. Het is klein, soms bijna onzichtbaar, maar het is er. Hoop dat er ooit een dag komt waarop de angst niet langer de overhand heeft. Want die angst is er nog steeds, elke dag. Toch weiger ik te geloven dat dit alles is. Ik hoop op een toekomst waarin rust en vertrouwen weer een plek krijgen. Waar ik weer mag ademen zonder die knoop in mijn maag. Waar mijn verhaal niet alleen gaat over wat mij is afgenomen, maar ook over wat ik, ondanks alles, heb weten te behouden: mijn kracht, mijn menselijkheid mijn hoop.”

Maria dos Anjos Sanchez

Maria heeft ons verteld dat zij gedupeerde is vanaf het eerste uur, vanaf 2005. Zij is twee keer gedupeerd. In Rotterdam zat zij bij een frauderende kinderopvanginstelling. Zelf is zij als fraudeur bestempeld en heeft te maken gekregen met discriminatie, iets wat haar het meest steekt. Maria is een van de initiatiefnemers voor de eerste Mars met de moeders in 2019, toen met een kleine groep ouders naar het belastingkantoor op de laan op Zuid is gegaan, om hun dossier op te vragen en antwoord te krijgen op de vraag: Waarom zijn wij onterecht beschuldigd?

In het bijna geheel zwartgelakte dossier dat zij ontving, trof zij een tekening aan, die zij heeft nagetekend, vanwege de pijnlijke betekenis hiervan voor haar. De tekening refereert aan het slavernij verleden, het zwarte verleden. Op de boot staat geschreven: Hoezee Goeree vaart ook mee. Met Goeree wordt hier niet Goeree-Overflakkee bedoeld (waar de kinderopvanginstelling ook een vestiging had), maar het eiland Goeree, nu Gorée geheten, vlak voor de kust bij Dakar, Senegal. (Begin 17^e eeuw is dit eiland door de Nederlandse West Indische Compagnie van de Portugezen ‘overgenomen’ en vernoemd naar het voormalige Zuid-Hollandse eiland Goeree. Vanaf dit eiland- later in handen van de Engelsen en Fransen – zijn duizenden Afrikaanse mensen als slaaf verkocht en verscheept….)

 “Daar werden mijn voorouders tot slaaf gemaakt en verkocht. De raaf – die naast de boot meevliegt – betekent in onze cultuur de brenger van de doodsboodschap. En niet alleen ik maar heel veel van de ouders van de kinderopvang hebben dit bootje ontvangen in zijn of haar dossier. En de meeste ouders waren zwarte ouders die bij ‘t Voortvarend Scheepje zaten.”

Maria blijft strijden tegen onrecht en discriminatie, want: “Het is niet oké, het zal nooit oké zijn om gediscrimineerd of racistisch veroordeeld te worden door de staat die ons hoort te beschermen!” Deze regel komt uit een gedicht, dat haar zoons Milton en Clyfton Moreira Moreno gemaakt hebben over hun gevoelens en over wat zij en andere kinderen hebben meegemaakt als gevolg van het toeslagenschandaal.

Nadia Tribak

Nadia heeft een foto nagetekend van een mooi moment in een hele zware en beladen periode in haar leven. Een foto van haar tweelingzonen met burgemeester Aboutaleb, vastgelegd bij een toevallige ontmoeting op straat. Die foto heeft voor haar grote waarde en betekenis.  Op de foto zie je van de burgemeester een vriendelijk gebaar, een glimlach voor de camera. Maar in de ogen van haar zonen is geen blijdschap te zien. Hun blikken tonen de moeilijkheden waar zij toen in zaten.

“Wij leefden in voortdurende angst. De dreiging van een onterechte en hoge eis van de belastingdienst drukte op ons bestaan als een onzichtbare storm. Elke dag leefden we in onzekerheid, niet wetend wat er met ons zou gebeuren, hoe onze toekomst eruit zou zien. Mijn kinderen voelden die spanning. Je zag het in hun ogen — een schaduw van zorgen die niet bij hun leeftijd hoorde. Hun blikken waren zwaar, alsof ze al meer droegen dan kinderharten zouden mogen dragen.  

De burgemeester wist niets van onze strijd. Voor hem waren wij waarschijnlijk gewoon een gezin dat hij even vriendelijk begroette. Hij hurkte om voor de foto op gelijke hoogte met mijn kinderen te zijn. Dat gebaar ontroerde mij diep. In die simpele beweging lag warmte, respect en menselijkheid. Het voelde als een lichtpuntje in een periode van duisternis.

Ik stond daar met een brok in mijn keel. Ik wilde spreken. Ik wilde vertellen wat er aan de hand was. Dat wij niet zomaar voorbijgangers waren, maar mensen die vochten tegen een systeem dat ons verpletterde, die tegen een muur aanliepen. Er kwam geen woord uit. Het was alsof mijn stem was verdwenen, alsof schaamte en angst mijn keel dichtknepen. Ik voelde mij klein. Machteloos. Onzichtbaar.”

Dat verhaal vertelt Nadia’s werk: “Het gaat over die verstikkende stilte. Over kinderen die hun onschuld verliezen aan volwassen zorgen. Over een moeder die haar waarheid niet durfde uit te spreken.” 

Younes Joudi

Nadia’s zonen hebben beiden een kunstwerk gemaakt. Younes heeft zijn werk als volgt toegelicht: “Ik wil met mijn tekening het verschil laten zien van vóór en na de toeslagenaffaire. Blijdschap, rust en vertrouwen hebben plaats gemaakt voor stress, bezorgdheid en verdriet. Ook al waren we klein, we voelden hoorden, zagen mijn moeder strijden. Gelukkig is het nu een stukje beter geworden, maar het is ook niet helemaal zoals het was.”

Volgens zijn moeder laat deze tekening zien hoe groot de impact was, maar ook dat achter het donker nog altijd het licht bestaat. Het is zijn manier om te laten zien wat woorden soms moeilijk kunnen uitleggen: hoe een leven kan kantelen, en hoeveel kracht het kost om weer verder te gaan.